Amortyzatory

Jak działa amortyzator bezpieczeństwa

Sama uprząż i lina zatrzymują spadające ciało, ale robią to natychmiast. Energia, która musi zostać rozproszona, przechodzi wtedy w całości na kręgosłup i narządy wewnętrzne. Amortyzator wstawia między nie warstwę pośrednią: przeszyta taśma zaczyna się rozrywać po przekroczeniu określonego naprężenia, wydłużając czas hamowania z ułamka sekundy do wartości, którą organizm znosi bez trwałych obrażeń.

Norma EN 355 określa, że siła przenoszona na użytkownika nie może przekroczyć 6 kN, a wydłużenie amortyzatora podczas hamowania nie może być większe niż 1,75 m. Ta druga wartość ma kluczowe znaczenie praktyczne, o czym niżej.

Przestrzeń wolna pod stanowiskiem

To najczęściej pomijany element całego systemu. Aby amortyzator zdążył zadziałać, pod stanowiskiem musi być odpowiednio dużo miejsca. Sumuje się:

• długość lonży — zwykle do 2 m,
• wydłużenie amortyzatora — do 1,75 m,
• wzrost użytkownika poniżej punktu zaczepienia — około 1,5 m,
• margines bezpieczeństwa — przyjmowany zwykle jako 1 m.

Daje to około sześciu metrów wolnej przestrzeni. Poniżej tej wysokości lonża z amortyzatorem nie zapewnia ochrony — pracownik uderzy w podłoże, zanim taśma zdąży się rozerwać. W takich warunkach stosuje się urządzenia samohamowne z krótką drogą hamowania albo systemy w technice dostępu linowego.

Współczynnik odpadnięcia

Decyduje o tym, jak duża energia powstanie podczas upadku:

• Współczynnik 0 — punkt kotwiczenia powyżej głowy, lina napięta. Sytuacja najkorzystniejsza.
• Współczynnik 1 — punkt na wysokości zaczepienia uprzęży.
• Współczynnik 2 — punkt poniżej użytkownika, upadek na pełnej długości lonży. Największe obciążenie i zakres, w którym standardowy amortyzator pracuje na granicy możliwości.

Zasada jest prosta: im wyżej znajduje się punkt kotwiczenia, tym bezpieczniej. Kotwiczenie pod stopami stosuje się wyłącznie ze sprzętem przeznaczonym do współczynnika 2.

Rodzaje amortyzatorów i lonży

• Amortyzator taśmowy — w osłonie z tworzywa, łączony z dowolną lonżą o odpowiednim zakończeniu.
• Lonża z wszytym amortyzatorem — gotowy zestaw o określonej długości, najczęściej wybierany na budowie.
• Lonża podwójna (typu Y) — dwa ramiona pozwalające przepinać się bez utraty asekuracji przy przemieszczaniu się po konstrukcji.
• Amortyzator o poszerzonym zakresie masy — dla użytkowników o masie ciała z wyposażeniem przekraczającej standardowy zakres podany przez producenta.

Przy lonży podwójnej nieużywane ramię przypina się do uprzęży w miejscu do tego przeznaczonym, nigdy do punktu zaczepienia amortyzatora — w razie upadku wolne ramię przenosiłoby obciążenie z pominięciem taśmy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy amortyzator można użyć powtórnie po zatrzymaniu upadku?

Nie. Rozerwana taśma jest zużyta bezpowrotnie, a sprzęt wycofuje się z użytkowania natychmiast, nawet jeśli rozwarstwienie wygląda na częściowe. Dotyczy to również lonży i uprzęży biorących udział w zdarzeniu.

Jak sprawdzić, czy amortyzator zadziałał?

Większość modeli ma wskaźnik w postaci widocznej etykiety lub przeszycia, które ulega naruszeniu przy pierwszym obciążeniu. Rozerwana osłona i wydłużona taśma są jednoznacznym sygnałem do wycofania sprzętu.

Czy amortyzator jest potrzebny przy systemie powstrzymywania dostępu?

Nie. W systemie ograniczającym dostęp do krawędzi upadek w ogóle nie może nastąpić, więc stosuje się tam lonżę bez amortyzatora. Element ten jest wymagany dopiero w systemie powstrzymywania spadania.

Jak często kontroluje się amortyzatory?

Oględziny przed każdym użyciem oraz przegląd okresowy przez osobę kompetentną, zwykle nie rzadziej niż co dwanaście miesięcy. Producent podaje też maksymalny okres użytkowania liczony od daty produkcji, po którym sprzęt wycofuje się niezależnie od stanu.