Odzież antystatyczna

Jak działa odzież antyelektrostatyczna

Ładunek elektrostatyczny powstaje przy każdym tarciu tkaniny o tkaninę, ruchu przy maszynie, zdejmowaniu kurtki czy chodzeniu po suchej posadzce. Zwykły poliester zachowuje się jak izolator — ładunek zostaje na powierzchni ubrania i rośnie aż do momentu, w którym rozładuje się iskrą przy zbliżeniu dłoni do uziemionego elementu. W strefie z oparami rozpuszczalnika lub pyłem palnym taka iskra wystarczy do zapłonu.

Tkanina antystatyczna ma wplecioną siatkę włókien węglowych lub stalowych, zwykle w formie pasków co kilka milimetrów. Włókna te rozpraszają ładunek po całej powierzchni ubrania i odprowadzają go dalej, do ciała użytkownika i przez obuwie do podłoża. Kluczowe słowo to „rozpraszanie" — ubranie nie blokuje powstawania ładunku, tylko nie pozwala mu się skumulować.

Odzież antystatyczna to element systemu, nie samodzielna ochrona

Sama bluza czy spodnie nie wystarczą. Aby ładunek miał drogę odpływu, potrzebne są jednocześnie:

• obuwie antyelektrostatyczne oznaczone symbolem A według EN ISO 20345,
• przewodząca lub rozpraszająca posadzka w strefie pracy,
• bielizna i warstwy spodnie, które nie generują nadmiernego ładunku,
• opaska nadgarstkowa na stanowiskach montażu elektroniki.

Odzież antystatyczna nie zadziała, jeśli pracownik nosi pod nią polarową bluzę z poliestru albo stoi na izolującej wykładzinie.

Normy i wymagania

• EN 1149-1 — pomiar rezystywności powierzchniowej tkaniny.
• EN 1149-3 — pomiar zaniku ładunku, czyli jak szybko tkanina rozprasza zgromadzoną energię.
• EN 1149-5 — norma zbiorcza określająca wymagania materiałowe i konstrukcyjne dla odzieży antyelektrostatycznej. To ona figuruje w oznaczeniu gotowego ubrania.

EN 1149-5 stawia też wymagania wobec kroju. Odzież musi zakrywać wszystkie warstwy spodnie podczas normalnego ruchu, co oznacza odpowiednią długość bluzy i rękawów. Elementy metalowe — zamki, napy, guziki — powinny być zakryte plisą, żeby nie tworzyły odsłoniętej ścieżki wyładowania.

ATEX czy ESD — dwa różne cele

W strefach zagrożonych wybuchem odzież antystatyczna chroni ludzi i instalację przed zapłonem. W elektronice chroni produkt: wyładowanie o napięciu niewyczuwalnym dla człowieka wystarczy, żeby trwale uszkodzić układ scalony. Wymagania dla stref EPA opisuje IEC 61340-5-1 i część modeli spełnia oba zastosowania jednocześnie — warto sprawdzić, którą normę podaje producent.

Najczęściej zadawane pytania

Czy odzież antystatyczna chroni przed porażeniem prądem?

Nie. Rozprasza ładunki elektrostatyczne o znikomej energii i nie ma nic wspólnego z izolacją przy pracy pod napięciem. Do takich prac stosuje się sprzęt dielektryczny z osobną certyfikacją.

Czy właściwości antystatyczne znikają po praniu?

Włókno węglowe wplecione w strukturę tkaniny zachowuje przewodność przez cały okres użytkowania. Tracą je natomiast tkaniny z powierzchniowym środkiem antystatycznym. Zmiękczacze do tkanin osadzają się na włóknach i pogarszają rozpraszanie ładunku, dlatego nie należy ich stosować.

Czy odzież antystatyczna jest jednocześnie trudnopalna?

Tylko wtedy, gdy producent deklaruje dodatkowo normę EN ISO 11612 lub EN ISO 14116. Sama zgodność z EN 1149-5 nie oznacza żadnej ochrony przed płomieniem.

Jak sprawdzić, czy ubranie nadal spełnia wymagania?

Wizualnie — przetarcia, dziury i rozdarcia przerywają siatkę włókna przewodzącego. Kontrolnie — pomiarem rezystancji na stanowisku wyposażonym w miernik, co w zakładach objętych wymaganiami ATEX bywa elementem okresowej kontroli środków ochrony.